Liturgy: The Meaning and Celebration of the Eucharist – Fr. Thomas Fitzgerald, MA, USA


Liturgy: The Meaning and Celebration of the Eucharist

Fr. Thomas Fitzgerald, USA


Hellenic College Holy Cross,

Brookline, Massachusetts, USA



“We knew not whether we were in heaven or on earth, for surely there is no such splendor or beauty anywhere on earth. We cannot describe it to you; we only know that God dwells there among men and that their Service surpasses the worship of all other places…”

In the latter part of the tenth century, Vladimir the Prince of Kiev sent envoys to various Christian centers to study their form of worship. These are the words the envoys uttered when they reported their presence at the celebration of the Eucharist in the Great Church of Holy Wisdom in Constantinople. The profound experience expressed by the Russian envoys has been one shared by many throughout the centuries who have witnessed for the first time the beautiful and inspiring Divine Liturgy of the Orthodox Church.

The Holy Eucharist is the oldest experience of Christian Worship as well as the most distinctive. Eucharist comes from the Greek word which means thanksgiving. In a particular sense, the word describes the most important form of the Church’s attitude toward all of life. The origin of the Eucharist is traced to the Last Supper at which Christ instructed His disciples to offer bread and wine in His memory. The Eucharist is the most distinctive event of Orthodox worship because in it the Church gathers to remember and celebrate the Life, Death, and Resurrection of Christ and, thereby, to participate in the mystery of Salvation.

In the Orthodox Church, the Eucharist is also known as the Divine Liturgy. The word liturgy means people’s work; this description serves to emphasize the corporate character of the Eucharist. When an Orthodox attends the Divine Liturgy, it is not as an isolated person who comes simply to hear a sermon.

Rather, he comes as a member of the Community of Faith who participates in the very purpose of the Church, which is the Worship of the Holy Trinity. Therefore, the Eucharist is truly the center of the life of the Church and the principal means of spiritual development, both for the individual Christian and the Church as a whole. Not only does the Eucharist embody and express the Christian faith in a unique way, but it also enhances and deepens our faith in the Trinity. This sacrament-mystery is the experience toward which all the other activities of the Church are directed and from which they receive their direction.

The Eucharist, the principal sacrament mystery of the Orthodox Church, is not so much a text to be studied, but rather an experience of communion with the Living God in which prayer , music, gestures, the material creation, art and architecture come into full orchestration. The Eucharist is a celebration of Continue reading “Liturgy: The Meaning and Celebration of the Eucharist – Fr. Thomas Fitzgerald, MA, USA”


Goddelijke Liturgie vanuit de Orthodoxe Parochie van de Heilige Materne in Aalst, België ╰⊰¸¸.•¨* Dutch


Goddelijke Liturgie vanuit de Orthodoxe Parochie van de

Heilige Materne in Aalst, België

Epistle, Gospel and Sermon – Fr. Stephan Anagnostopoulos, Greece


Epistle, Gospel and Sermon

Fr. Stephan Anagnostopoulos, Greece

God speaks to us through the Sacred readings. The reading from Holy scripture tell us about Jesus’s life and how to follow His teachings. Gospel means “good news.” Both the Gospel and the Epistle readings are meant to inspire us with the good news about God’s love for all of us.

First the Epistle is read. The Epistle is a letter that was written by Saint Paul and other apostles and deemed by the Church to be Holy Scripture. At the beginning we are called to be attentive, to listen closely as we are about to hear God’s wisdom. Then there is the “prokeimenon.” This is a short verse from the Psalms that reveal God’s wonders to us. The reading symbolizes the revelation of the divine mysteries by the Prophets and anticipation of the Kingdom of God on earth. Originally it was a whole psalm chanted in antiphons.

Why is that the Epistle comes before the Gospel? We have an answer given by Saint Nicholas Cabasilas:

“What is said by the Lord Him self is the most perfect revelation, compared to that which is said by the Apostles. And since we mentioned that way is performed in the Divine Liturgy is revealed gradually, there is an upward, gradual journey that is why as we are moving from lower to higher, we first read the Epistle readings and then the Gospel readings” (Saint Nicholas Cabasilas, P.G. 150, 416C).

At the end of the Epistle reading we sing, Alleluia, which is an exclamation of joy which is sung majestically, slowly and melodically. Its actual meaning is Continue reading “Epistle, Gospel and Sermon – Fr. Stephan Anagnostopoulos, Greece”

Journey to Orthodoxy: Divine Liturgy

Journey to Orthodoxy: Divine Liturgy

Goddelijke Liturgie vanuit Orthodoxe Parochie van de Heilige Apostel Andreas te Gent, België ╰⊰¸¸.•¨* Dutch


Goddelijke Liturgie vanuit Orthodoxe Parochie van de

Heilige Apostel Andreas te Gent, België

Εισαγωγικά στη Θεία Λειτουργία – π. Στέφανος Αναγνωστόπουλος


Εισαγωγικά στη Θεία Λειτουργία

π. Στέφανος Αναγνωστόπουλος

1) Η Θεία Λειτουργία είναι η δημόσια λατρεία όλων των πιστών. Προσφέρεται η λατρεία αυτή από το λαό του Θεού και το Λειτουργό ιερέα, προς το Θεό. Η θεία της δωρεά και ο σωτήριος καρπός της, δηλαδή η λυτρωτική Θυσία, είναι για όλους εμάς, που αποτελούμε το λαό του Θεού. ΄Αρα η Θεία Λειτουργία γίνεται από το λαό του Θεού για το λαό του Θεού. Από μας και για μας .

Επομένως, λαός του Θεού είναι και οι ιερείς και οι πιστοί Χριστιανοί, οι λαϊκοί. Εμείς οι ιερείς δε λειτουργούμε ποτέ μόνοι μας και μυστικά. Δε μπορεί, δηλαδή, ο ιερέας να τελέσει Θεία Λειτουργία, να πει «Ευλογημένη η Βασιλεία του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος…» και ύστερα να πει και το «Αμήν». Να λέγει «Εν ειρήνη του Κυρίου δεηθώμεν…» και να απαντά ο ίδιος «Κύριε ελέησον». Πρέπει να υπάρχει έστω και ένας ακόμη. Να υπάρχουν τουλάχιστον δύο: ο ένας να λειτουργεί και ο άλλος να αντιπροσωπεύει τους λαϊκούς.

2) Εμείς, ως λαός του Θεού, τελούμε τη Θεία Λειτουργία, δια μέσου όμως των ιερέων και των επισκόπων, που με τη χειροτονία τους έχουν τη Χάρη της Ιερωσύνης. Άλλο όμως οι λαϊκοί και άλλο οι ιερείς, οι Λειτουργοί του Υψίστου.

Οι ιερείς είναι οι λογικοί ποιμένες, που ποιμαίνουν την Εκκλησία του Χριστού, ενώ οι λαϊκοί είναι τα λογικά ποιμαινόμενα πρόβατα της Μάνδρας του Χριστού. Ο ιερέας, ως Λειτουργός του Υψίστου, που ιερουργεί τα πανάχραντα Μυστήρια, είναι συγχρόνως και μέλος του Σώματος του Χριστού. ΄Ολοι μαζί είμεθα μέλη Χριστού. Είμεθα και αλλήλων μέλη, είμεθα ο λαός του Θεού, είμεθα η Εκκλησία του Χριστού, το Σώμα του Χριστού.

3) ΄Οσα αισθάνεται και ζη ο άξιος ιερέας, που λειτουργεί, και εκείνος, που αξίως συμμετέχει στη Θεία Κοινωνία, δε μπορεί να τα περιγράψει ούτε να τα εκθέσει. Δε μπορεί να τα πη με λόγια, να τα βάλει πάνω στο χαρτί και να τα γράψει. Αυτά που ζη κανείς, δε λέγονται, γιατί δε μπορούν να εκφραστούν με λέξεις. Κινδυνεύει δηλαδή να κενωθεί η αλήθεια, η αλήθεια του μεγάλου Μυστηρίου, που δε βρίσκεται στα λόγια, στις ωραίες ποιητικές εκφράσεις, στα τυχόν καλολογικά στοιχεία, που θα χρησιμοποιήσουμε, αλλά στο απροσπέλαστο ΓΕΓΟΝΟΣ της Μεταβολής των Τιμίων Δώρων, του άρτου και του οίνου, του ψωμιού και του κρασιού, σε Σώμα και Αίμα Χριστού. Τα λόγια μειώνουν το γεγονός…Το γεγονός αυτό βιώνεται όμως ψυχοσωματικά:

–Ανάλογα με την πνευματικότητα του πιστού.

–Ανάλογα με την πίστη του.

–Ανάλογα με την καθαρότητα του.

–Ανάλογα με τη μετάνοιά του.

Αποσπάσματα από το βιβλίο «Εμπειρίες κατά την Θεία Λειτουργία» του π. Στεφάνου Αναγνωστοπούλου


Εισαγωγικά στη Θεία Λειτουργία


Μία ξεχωριστή Θεία Λειτουργία – Οι καρποί του π. Κοσμά Γρηγοριάτη του Μαρτυρικού Ιεραποστόλου του Κονγκό (+1989)


Μία ξεχωριστή Θεία Λειτουργία – Οι καρποί του π. Κοσμά Γρηγοριάτη του Μαρτυρικού Ιεραποστόλου του Κονγκό (+1989) 

Ἀναφέρει ὁ Μοναχός Δαμασκηνός Γρηγοριάτης γιά τόν Μαρτυρικό Ἱεραπόστολο τοῦ Κονγκό, π. Κοσμᾶ Ασλανίδη Γρηγοριάτη-Αγιορείτη (+1989):

Βούρκωναν τά μάτια μου ἀπό χαρά καί συγκίνησι τίς πρῶτες ἡμέρες στο Κονγκό γιά τά ὅσα κατορθώματα ἔβλεπα ἑνός Ἀδελφοῦ τῆς Μονῆς μας.

Τήν πρώτη Κυριακή τοῦ Ἀπριλίου 1990, ἔζησα κάτι ξεχωριστό μέσα στήν ἐκκλησία τοῦ Ἁγίου Γεωργίου. Ἡ χορωδία τῶν 50 περίπου ἀγοριῶν τοῦ οἰκοτροφείου τοῦ Κλιμακίου συνωδευόταν ἀπό ὁλόκληρο τό ἐκκλησίασμα τῶν 700 Ὀρθοδόξων Χριστιανῶν μας τοῦ Κολουέζι.

Ἐκείνη ἡ Θεία Λειτουργία δέν ἔμοιαζε μέ τίς Λειτουργίες τῆς Πατρίδος μας. Ἦταν μία μεταρσίωσις, μία παναρμόνια χορωδία ἀπό λευκές ψυχές πού κατοικοῦν σέ μελαμψά σώματα. Ἦταν μία νικητήρια ἰαχή ὅτι “Οὐκ ἔνι Ἰουδαῖος οὐκ ἔννι Ἕλλην, οὐκ ἔνι δοῦλος οὐδέ ἐλεύθερος, οὐκ ἔνι ἄρσεν καί θῆλυ, πάντες γάρ ὑμεῖς εἷς ἐστέ εν Χριστῶ Ἰησοῦ” (Γαλάτ. 3, 28).

Από το βιβλίο: Μοναχοῦ Δαμασκηνοῦ Γρηγοριάτου, Ἱερά Μονή Ὁσίου Γρηγορίου, Ἅγιον Ὅρος Ἄθω, 2005

Vivre la Divine Liturgie – Père Stéphane Anagnostopoulos – Avant propos à l’édition française ╰⊰¸¸.•¨* French



La divine liturgie orthodoxe interprétée et

commentée selon la Tradition et les expériences de

nombreux prêtres, moines et laïcs orthodoxes


Traduit du grec
par l’archimandrite

Éphrem Triantaphyllópoulos
Vicaire Général du Saint Évêché de Sissánion et de Siatista
CP 503 00 Siatista, Grèce.

Tél. 00302465021365 ou 00306977179788 mob.
Fax : 00302465021204

C’est avec une joie en Jésus-Christ très profonde et pour la gloire de notre Dieu Trinitaire que nous donnons l’autorisation de traduire en français notre ét ude modeste, «Expériences Liturgiques».

Cette analyse de la Divine Liturgie offre aux pieux lecteurs, non seulement quelques connaissances de base, mais aussi l’expérience vécue, dans l’histoire, du sacrifice sur la Croix du Fils et Verbe de Dieu qui s’est incarné «du Saint-Esprit et de la Vierge Marie», en la Personne de notre Sauveur Jésus-Christ.

Les orthodoxes de partout, de toutes les nations et de toutes les langues, qui participent au sacrement suprême de la sainte eucharistie avec crainte de Dieu, un vrai repentir, une foi fervente et un amour
agissant, c’est-à-dire dignement, sont divinement changés et incompréhensible ment transfigurés, car ils communient «au Corps et au Sang du Christ pour la rémission des péchés et la vie éternelle».

Et alors …

C’est le débordement de la grâce divine!

C’est la plénitude de l’amour divin!

C’est la fête céleste et splendide!

C’est l’éclat spirituel et l’allégresse divine!

C’est l’embellissement angélique de l’âme!

Le fait que notre nature pervertie, déchue, se mêle à l’âme de Jésus-Christ, le Dieu-Homme et que notre corps misérable, notre sang souillé par le péché et Continue reading “Vivre la Divine Liturgie – Père Stéphane Anagnostopoulos – Avant propos à l’édition française ╰⊰¸¸.•¨* French”

“Χίλια λόγια ακούμε και δεν κουραζόματε. Από τα λόγια των Ακολουθιών όμως δυσανασχετούμε” – Γερο-Παναής της Λύσης Κύπρου (+1989)


Γερό-Παναής τῆς Λύσης Κύπρου (+1989):

“Χίλια λόγια ἀκοῦμε καί δέν κουραζόμασθε. Ἀπ᾽ τά λόγια τῶν Ἀκολουθιῶν, ὅμως, δυσανασχετοῦμε”.


Orthodox Liturgy from the North Pole to the South


Orthodox Liturgy from the North Pole to the South



For the past several years, the liturgy has been offered at an Orthodox church situated at a Russian polar research station in Antarctica. Now, the first liturgy has been served at the North Pole. Mayor Vladislav Skvortsov of Petropavlovsk-Kamchatski was baptised at the service, and Deacon Roman Nikitin of the Missionary Department of the Diocese of Kamchatka, a young man who preaches both to the people in the local region and to a vast audience on the internet, was ordained to the priesthood in the course of this liturgy.

The hierarchical liturgy was served by His Eminence Ignaty Pologrudov of Petropavlovsk and Kamchatka. Do recall that recently he served liturgy for the crew of a submarine that was underway submerged in Arctic waters.

In addition to all this, Vladyki Ignaty became the first bishop in Russia to launch his own personal blog on the internet after a proposal was aired on the Interfax-Religion website that Orthodox believers and clergy should open blogs on the Live Journal site.

The Divine Liturgy celebrated at the North Pole was a victory for our Faith, it was a new Feast of the Triumph of Orthodoxy, and it was an illuminating example of the universality of our Orthodox faith. This shows abundantly that the Orthodox Church is the spiritual fountainhead of the Russian people. The liturgy at the North Pole was made possible by the new symphonia between the Church and the State, which resulted in closely co-ordinated efforts by the hierarchy and government. The flight to the Pole was on board one of the aircraft of the Border Forces of the Federal Security Service (FSB). This cooperation was the good fruit of the missionary efforts of the Church to Continue reading “Orthodox Liturgy from the North Pole to the South”

Μέ τήν πρώτη καί τήν τελευταία καμπάνα…


Μέ τήν πρώτη καί τήν τελευταία καμπάνα…

Εἶπε ἕνας Ἁγιορείτης μοναχός:

“Μέ τήν πρώτη καί τήν τελευταία καμπάνα Ἅγιος Ἅγγελος σημειώνει τό ἀπουσιολόγιο καί τό καταθέτει στό οὐράνιο στρατηγεῖο”.



The offering at the Divine Liturgy is more powerful than prayer – Saint John Maximovitch of San Francisco, CA, USA (+1966)


The offering at the Divine Liturgy is more powerful than prayer


Saint John Maximovitch

of San Francisco, CA, USA (+1966)

Then, having successfully passed through the toll-houses and bowed down before God, the soul for the course of 37 more days visits the heavenly habitations and the abysses of hell, not knowing yet where it will remain, and only on the fortieth day is its place appointed until the resurrection of the dead. Some souls find themselves (after the forty days) in a condition of foretasting eternal joy and blessedness, and others in fear of the eternal torments which will come in full after the Last Judgment. Until then changes are possible in the condition of souls, especially through offering for them the Bloodless Sacrifice (commemoration at the Divine Liturgy), and likewise by other prayers.

How important commemoration at the Divine Liturgy is may be seen in the following occurrence: Before the uncovering of the relics of St. Theodosius of Chernigov (1896), the priest-monk (the renowned Starets Alexis of Goloseyevsky Hermitage, of the Kiev-Caves Lavra, who died in 1916) who was conducting the re-vesting of the relics, becoming weary while sitting by the relics, dozed off and saw before him the Saint, who told him: “I thank you for laboring with me. I beg you also, when you will serve the Divine Liturgy, to commemorate my parents” — and he gave their names (Priest Nikita and Maria). “How can you, O Saint, ask my prayers, when you yourself stand at the heavenly Throne and grant to people God’s mercy?” the priest-monk asked. “Yes, that is true,” replied St. Theodosius, “but the offering at the Divine Liturgy is more powerful than my prayer.”

+ St. John of Shanghai and San Francisco, Homily on Life after Death



私たちは天上にいるのか、地上にいるのかわかりませんでした – 聖体礼儀 Divine Liturgy ╰⊰¸¸.•¨* Japanese





聖体礼儀 Divine Liturgy




Ο Χριστός δεν είναι στο Νιρβάνα, στην ξάπλα και στην ξεκούραση


Ὁ Χριστός, ὅπως καί ὁ Πατέρας, ἐργάζεται πάντα (Ἰω 5, 17) ἐνῶ σέ κάθε Θεία Λειτουργία θυσιάζεται. Ὁ Χριστός δέν εἶναι στό Νιρβάνα, στήν ξάπλα καί στήν ξεκούρασι. Δέν ἀναπαύεται, δέν τήν ἔχει ἀράξει. Εἶναι στήν οἰκοδομή καί σηκώνει τενεκέ στήν πλάτη.



The Priest is standing before the Holy Gate and exclaims: “Let us attend…” – Fr. Stephan Anagnostopoulos, Greece


The Priest is standing

before the Holy Gate and exclaims: “Let us attend…”

Fr. Stephan Anagnostopoulos, Greece

The Priest is standing before the Holy Gate and exclaims: “Let us attend…”, many times in fact. However, this entreaty is the voice of the Church but most people do not pay attention to it… “Let us attend…”, “let us attend…”, and no one attends.

Many say: “We will hear the same things again… again and again”.

Others again say: “We do not understand anything they say…”.

How dare you say that whatever it is they read it is always the same, for you know neither the names of the Prophets, nor the names of the Apostles, nor the names of the Evangelists?

And again, how do you dare say that you do not understand the sacred texts of the Readings during the Diving Liturgy, when you do not study them at home at all? . . .

In order for us not to be “judged”, let us attend! Let us attend! Let us be attentive!

From the book:

Fr. Stephan Anagnostopoulos, Experiences During the Divine Liturgy

Η μνημόνευση ονομάτων στην Θεία Λειτουργία διώχνει το μίσος – Άγιος Βαρσανούφιος της Μονής Όπτινα της Ρωσίας (+1913)


Η μνημόνευση ονομάτων στην Θεία Λειτουργία διώχνει το μίσος

Άγιος Βαρσανούφιος της Όπτινα, Ρωσίας (+1913)

Ἀναφέρει ὁ Ἅγιος Στάρετς Βαρσανούφιος τῆς Μονῆς Ὄπτινα τῆς Ρωσίας:

«Κάποτε, ἕνας ἄρχοντας τῆς τσαρικῆς αὐλῆς, πῆγε νά συμβουλευθῆ ἕνα περίφημο τότε γιά τήν ἀρετή του, ἱερέα τῆς Πετρουπόλεως.

—Πάτερ, πές μου, τί νά κάνω; Ἔχω πολλούς ἐχθρούς. Μέ μισοῦν “ματαίως”· χωρίς κανένα λόγο. Μέ συκοφαντοῦν στόν Τσάρο. Κινδυνεύω νά χάσω τή δουλειά μου. Ἄν ὁ Τσάρος πεισθῆ καί μέ ἀπολύση, ποῦ θά σταθῶ; Πῶς θά ζήσω; Σᾶς παρακαλῶ, συμβουλέψετέ με. Τί νά κάνω;

—Νά προσεύχεσαι. Γιά ὅλους. Καί περισσότερο γι᾽ αὐτούς πού ξεσηκώθηκαν ἐναντίον σου. Καί στό σπίτι. Ἀλλά καί στήν Ἐκκλησία, στή Θ. Λειτουργία. Ἔχει μεγάλη σημασία αὐτό.

—Καί τί θά βγῆ μέ αὐτό, πάτερ;, εἶπε πικραμένος.

—Θά τό δῆς. Τά “ψίχουλα”, οἱ μαργαρίτες —οἱ μερίδες τίς ὁποῖες βγάζει ὁ ἱερέας στήν προσκομιδή, ὅταν διαβάζη ὀνόματα— συμβολίζουν τίς ψυχές τῶν ἀνθρώπων· ζώντων καί κεκοιμημένων. Κάι κάποια στιγμή, αὐτές τίς μερίδες ὁ παπᾶς τίς ρίχνει μέσα στό Ἅγ. Ποτήριο, μέ τά λόγια: “Ἀπόπλυνε, Κύριε, τά ἁμαρτήματα τῶν ἐνθάδε μνημονευθέντων δούλων σου, τῷ Αἵματί Σου τῷ Ἁγίῷ”. Δηλαδή παρακαλεῖ τό Χριστό νά ξεπλύνη μέ τό Αἷμα Του τίς ψυχές τῶν ἀνθρώπων πού μνημόνευσε.

Καί πρόσθεσε:

—Γι᾽ αὐτό, ἄν θέλης, ἄκουσε με. Γράψε τά ὀνόματα ἐκείνων πού σέ ἐπιβουλεύονται σ᾽ ἕνα χαρτί καί δῶσε τα στόν ἱερέα, νά τά μνημονεύη στή Λειτουργία· καί θά τό δῆς!

Ἀπό τότε πέρασαν μία, δύο, τρεῖς ἑβδομάδες. Μετά ἀπό ἕνα μῆνα, νάτος, πάλι στόν παπᾶ. Καί πέφτοντας μπροστά στά πόδια του, ἐξομολογήθηκε:

—Θαῦμα, πάτερ! Θαῦμα! Θαῦμα! Δέν θά τό πιστέψετε! Ἔκανα αὐτό πού μοῦ εἴπατε. Καί, νά! Αὐτοί πού μέχρι τώρα μέ μισοῦσαν, καί ἤθελαν τό κακό μου, τώρα μοῦ συμπεριφέρονται μέ τέτοιο σεβασμό, μοῦ δείχνουν τέτοια ἀγάπη, πού δέν ξέρω, πῶς νά τό ἐξηγήσω. Τό στόμα τους, πού πρῶτα ἦταν ὅλο χολή, τώρα στάζει μέλι. Ὅπου καί νά σταθοῦν, μόνο καλές κουβέντες λένε γιά μένα!

Καί ὁ σεβάσμιος γέροντας συμπέρανε:

—Εἶδες, λοιπόν! Σοῦ τό ἔλεγα. Ἄφησε τό θέμα σου στόν καλό Θεό καί θά τό δῆς. Τώρα τό βλέπεις, ὁλοκάθαρα, πόσο ὁ Θεός φροντίζει γιά μᾶς.
Πάντοτε, λοιπόν, καί σύ “ἐν ψαλτηρίῳ” νά τό ἀνοίγης τό κάθε σου πρόβλημα. Νά προσεύχεσαι. Ἰδιαίτερα γιά “τούς ἐχθραίνοντάς σοι ματαίως”(Ψ 3, 8)· δηλαδή γιά ἐκείνους πού, χωρίς κανένα λόγο, σέ ἐπιβουλεύονται. Καί ὁ Θεός, θά τούς κάνει φίλους σου».



Saint Nicomède de la Sainte Montagne de l’Athos, Grèce: La piété à l’Eglise ╰⊰¸¸.•¨* French


Saint Nicomède de la Sainte Montagne de l’Athos, Grèce:

La piété à l’Eglise



Je sais que beaucoup de chrétiens parmi vous, pensent que c’est une grande bénédiction et une grande cause de fierté que d’aller à Jérusalem et de vénérer avec respect et componction, les Lieux Saints de pèlerinage là-bas, à savoir le vivifiant Tombeau du Seigneur, le saint Golgotha, la ville sacrée de Bethléem, et le reste.

Beaucoup d’entre vous voyagent vers des endroits éloignés, sur terre et mer, faisant de grands efforts afin de vénérer pieusement les reliques sacrées de nombreux saints…

En effet, un tel pèlerinage, une telle piété et un tel voyage sont bons et louables. Mais ne devriez-vous pas, frères, avoir sinon une piété plus grande, au moins la même quantité de piété et de révérence, quand vous allez assister aux offices de l’Eglise du Christ, où tous les lieux de pèlerinage trouvés à Jérusalem sont présents symboliquement?

Ne devriez-vous pas montrer la même componction et le même bon ordre et respect lorsque vous assistez à la redoutable Divine Liturgie dans laquelle vous trouvez présente, non pas la relique de tel ou tel saint, mais les Très Vivifiants, Divins et Immaculés Corps et Sang de notre Seigneur Jésus-Christ, le Saint des Saints?